Polownica południowa – wprowadzenie do gatunku
Polownica południowa, znana również jako polówka południowa, to interesujący gatunek grzyba należący do rodziny Tubariaceae. Jego naukowa nazwa to Cyclocybe cylindracea (DC.) Vizzini & Angelini. Gatunek ten został po raz pierwszy opisany przez Augustina Pyramusa de Candolle w 1815 roku pod nazwą Agaricus cylindraceus. Od tego czasu przeszedł kilka klasyfikacji, zanim ostatecznie trafił do rodzaju Cyclocybe w 2014 roku, dzięki pracy Alfredo Vizziniego i Claudio Angeliniego. Polownica południowa jest grzybem rzadkim i objętym ochroną, co czyni ją przedmiotem zainteresowania mykologów oraz miłośników przyrody.
Systematyka i nazewnictwo
Polownica południowa należy do klasyfikacji grzybów jako Basidiomycota i jest częścią rzędu Agaricales. Gatunek ten ma bogatą historię nazewnictwa, bowiem przez lata był klasyfikowany w różnych rodzajach, takich jak Pholiota czy Agrocybe. Ostateczna zmiana do rodzaju Cyclocybe w 2014 roku była wynikiem dokładniejszej analizy morfologicznej i genetycznej. W literaturze naukowej znaleziono 11 synonimów tego gatunku, co świadczy o jego złożonej historii systematycznej.
Polska nazwa i status ochronny
W 2003 roku Władysław Wojewoda zaproponował polską nazwę „polówka południowa”, jednak po przeniesieniu do rodzaju Cyclocybe nazwa ta stała się niespójna z nazwą naukową. Dlatego internetowy atlas grzybów proponuje użycie terminu „polownica południowa”. Gatunek ten znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów w Polsce, gdzie przypisano mu status E – oznaczający gatunek wymierający, którego przetrwanie jest zagrożone przez różnorodne czynniki.
Morfologia polownicy południowej
Grzyb ten charakteryzuje się wyraźnymi cechami morfologicznymi, które ułatwiają jego identyfikację. Kapelusz polownicy południowej osiąga średnicę od 4 do 12 cm. Młode owocniki mają kształt półkulisty, a z czasem stają się płaskołukowate lub całkowicie płaskie. Powierzchnia kapelusza jest gładka lub garbkowato pomarszczona, a w trakcie suchej pogody może popękać. Na początku jest brązowy, a następnie zmienia kolor na brązowoochrowy lub ochrowy z ciemniejszym środkiem.
Blaszki i trzon
Blaszki grzyba są gęste, wykrojone i zbiegające z ząbkiem ku trzonowi. Ich początkowa barwa to biała lub kremowa, która z czasem zmienia się na brązową. Trzon polownicy południowej ma wysokość od 3 do 15 cm oraz grubość od 1 do 2 cm. Jest walcowaty, zwężony u podstawy oraz pełny w środku. Powierzchnia trzonu jest bladokremowa, a poniżej kapelusza znajduje się biały, błoniasty pierścień.
Miąższ i wysyp zarodników
Miąższ polownicy południowej jest biały i zwarty, charakteryzuje się przyjemnym zapachem oraz smakiem. Wysyp zarodników ma brudno ciemnobrązowy kolor, a same zarodniki są blado brązowe, elipsoidalne lub nerkowate. Ich rozmiar wynosi od 9 do 11 µm długości i od 6 do 7 µm szerokości. Zarodniki są gładkie i mają niewyraźną porę rostkową.
Występowanie i siedlisko
Polownica południowa występuje głównie w Europie oraz w krajach takich jak Maroko, Japonia, Korea, Gruzja czy Tajwan. W Polsce jej obecność została udokumentowana w piśmiennictwie naukowym jedynie pięciokrotnie, jednak te informacje są uznawane za błędne lub wątpliwe. Obecnie aktualne stanowiska gatunku można znaleźć w internetowym atlasie grzybów.
Siedliska
Polownica południowa preferuje lasy oraz tereny przydrożne, gdzie rozwija się głównie na drewnie topoli. Rzadziej można ją spotkać na olchach czy wiązach. Grzyb ten rośnie przy podstawie żywych pni drzew lub na martwych pniach, najczęściej na korzeniach drzew. Obszar występowania polownicy pokrywa się z regionami upraw winorośli.
Zagrożenia dla polownicy południowej
Status E nadany polownicy południowej wskazuje na jej krytyczną sytuację w Polsce. Czynniki zagrożenia dla tego gatunku to przede wszystkim zmiany w użytkowaniu terenów leśnych oraz urbanizacja przestrzeni naturalnych. Działalność rolnicza oraz leśna wpływa negatywnie na ekosystemy, w których grzyby te występują.
Ochrona gatunku
Od lat 90-tych XX wieku polownica południowa objęta jest częściową ochroną prawną, co oznacza, że nie można jej zbierać ani niszczyć bez odpowiednich zezwoleń. Niestety wiele lokalizacji tego gatunku jest zagrożonych działalnością ludzką oraz zmianami klimatycznymi, co stawia go na skraju wymarcia.
Zakończenie
Polownica południowa to ciekawy przykład grzyba o bogatej historii systematycznej i morfologicznej. Jako gatunek objęty ochroną zasługuje na szczególne zainteresowanie ze strony badaczy oraz miłośników przyrody. W obliczu zagrożeń dla jej istnienia ważne jest podejmowanie działań mających na celu ochronę nie tylko samego gatunku, ale również jego naturalnego środowiska. Świadomość ekologiczna społeczeństwa oraz odpowiednia polityka ochrony przyrody mogą przyczynić się do zachowania pol
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).