Wojna litewsko-moskiewska (1534–1537)
Wojna litewsko-moskiewska, znana również jako V wojna litewsko-moskiewska, miała miejsce w latach 1534–1537. Konflikt ten był wynikiem napięć między Królestwem Polskim, wspieranym przez Wielkie Księstwo Litewskie, a Wielkim Księstwem Moskiewskim. W wyniku tego starcia obie strony dążyły do zdobycia strategicznych terytoriów oraz umocnienia swojej pozycji w regionie. W artykule przedstawimy główne wydarzenia związane z tą wojną, jej przyczyny, przebieg kampanii oraz skutki, jakie wywarła na stosunki między państwami.
Przyczyny wybuchu wojny
Wybuch wojny litewsko-moskiewskiej był wynikiem narastających konfliktów terytorialnych oraz politycznych pomiędzy Polską i Litwą a Moskwą. W marcu 1532 roku do Moskwy przybyło poselstwo litewskie z żądaniem zwrotu Smoleńska. Litewska delegacja, reprezentowana przez Macieja Janowicza i Wasyla Czyża, zgodziła się podpisać pokój wieczysty tylko pod warunkiem zwrotu tego strategicznego miasta. Termin sześcioletniego zawieszenia broni wygasł 25 grudnia 1532 roku, co skłoniło obie strony do podjęcia działań militarnych.
Po śmierci wielkiego księcia Wasyla III w 1533 roku, władzę w Moskwie objęła jego żona Helena Glińska, która sprawowała regencję w imieniu małoletniego Iwana IV. W tym czasie król Polski Zygmunt I Stary postanowił wykorzystać sytuację i rozpocząć działania wojenne przeciwko Moskwie w celu odzyskania Smoleńska oraz Siewierszczyzny. W lutym 1534 roku sejm litewski wyraził zgodę na prowadzenie działań wojennych, a król zaciągnął nowe podatki na armię.
Kampania 1534
Wojska moskiewskie zaczęły koncentrować się w rejonie Smoleńska, jednak ich marsz został wstrzymany przez zagrożenie ze strony Tatarów krymskich, którzy działali w porozumieniu z Polakami. Na początku sierpnia 1534 roku dwóch moskiewskich wojewodów – Iwan Lacki oraz Semen Bielski – przeszło na stronę litewską z częścią swoich wojsk. Hetman wielki litewski Jerzy Radziwiłł objął dowództwo nad 40-tysięczną armią litewską.
Wojska litewskie podzielono na trzy korpusy operujące na dwóch kierunkach. 19 sierpnia korpus dowodzony przez Andrzeja Jakubowicza Niemirowicza oraz Wasyla Czyża uderzył na Siewierszczyznę. Jednocześnie drugi korpus pod dowództwem Iwana Wiśniowieckiego i Andrzeja Kowerskiego ruszył w kierunku Smoleńska. Po zdobyciu Smoleńska 13 września wojska litewskie zmuszone były do odwrotu do Mohylewa. Zygmunt I Stary rozwiązał pospolite ruszenie i pozostawił jedynie niewielki korpus osłonowy.
Kampania 1535
W lutym 1535 roku Rosjanie uformowali trzy armie i uderzyli na Białoruś z dwóch kierunków – ze Smoleńska i Opoczki. Wojska litewskie nie miały wystarczających sił, aby stawić czoła tak znacznemu atakowi i zamknęły się w twierdzach. Rosjanie rozpoczęli oblężenie tych fortec, niszcząc zapasy żywności w okolicy. Jednak po dotarciu do Mołodeczna i napotkaniu braku oporu ze strony Litwinów ich armia wycofała się w kierunku Opoczki.
Z pomocą Litwinom przyszli Polacy, którzy wysłali swoje wojska pod dowództwem hetmana Jana Tarnowskiego. Wojska polskie zdobyły twierdzę w Homlu oraz rozpoczęły oblężenie Staroduba, jednej z najsilniejszych twierdz moskiewskich. Po udanym szturmie twierdzy Tarnowski rozkazał egzekucję obrońców, co stało się jednym z najbardziej kontrowersyjnych wydarzeń tej kampanii.
Kampania 1536
Rok 1536 przyniósł dalsze działania militarne ze strony Rosjan. W styczniu Rosjanie zbudowali Zawołocze – drugą fortecę na terenach Wielkiego Księstwa Litewskiego. W lutym miała miejsce nieudana próba zdobycia Siebieża przez korpus litewski dowodzony przez Andrzeja Niemirowicza oraz Jana Hlebowicza. Na froncie zapanował impas; żadna ze stron nie była w stanie przeprowadzić decydującego uderzenia.
W miarę upływu czasu sytuacja finansowa Królestwa Polskiego zaczynała być coraz trudniejsza, co skłoniło Zygmunta I do podjęcia rokowań pokojowych. Oba boki dostrzegły potrzebę zakończenia działań wojennych ze względu na straty ludzkie oraz ekonomiczne.
Pokój i jego skutki
12 stycznia 1537 roku do Moskwy przybyło poselstwo litewskie, które rozpoczęło negocjacje pokojowe. Ostatecznie 18 lutego podpisano pięcioletni pokój, który umożliwił Wielkiemu Księstwu Litewskiemu zachowanie zdobytego Homla, natomiast Moskwa utrzymała Siebież oraz Zawołocze. Pokój ten został przedłużony w 1542 roku o kolejne siedem lat oraz ponownie w 1549 roku.
Konflikt ten miał istotny wpływ na dalsze relacje między Polską a Litwą a także Moskwą. Był on jednym z wielu etapów rywalizacji o dominację w regionie Europy Środkowo-Wschodniej i pozostawił trwałe ślady w historii stosunków międzynarodowych tej części Europy.
Zakończenie
Wojna litewsko-moskiewska (1534–1537) ukazuje złożoność
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).