Wstęp
Scolopendra subspinipes to gatunek parecznika z rzędu skolopendrokształtnych, który zdobył dużą popularność w terrarystyce. Opisany po raz pierwszy w 1815 roku przez Williama Elforda Leacha, wykazuje znaczną zmienność morfologiczną, co przyczyniło się do powstania licznych synonimów. W ciągu ostatnich dwóch dekad badacze zrewidowali klasyfikację tego gatunku, co prowadziło do zmian w jego taksonomii. W artykule przyjrzymy się bliżej charakterystyce Scolopendra subspinipes, jej występowaniu, właściwościom jadowym oraz hodowli w warunkach terrarystycznych.
Taksonomia i klasyfikacja
Scolopendra subspinipes po raz pierwszy została opisana przez Williama Elforda Leacha w 1815 roku. Od tego czasu naukowcy zauważyli istotną zmienność morfologiczną tego gatunku, co doprowadziło do podziału na różne podgatunki. W XXI wieku wyróżniano aż osiem podgatunków Scolopendra subspinipes, jednak wiele z nich zostało zsynonimizowanych z podgatunkiem nominatywnym. Na przykład, w latach 2001–2010 podgatunki S. s. mutilans oraz S. s. gastroforeata zostały uznane za synonimy. W 2012 roku Christian Kronmüller zsynonimizował także inne podgatunki, takie jak S. s. piceoflava oraz S. s. fulgurans, co ostatecznie doprowadziło do sytuacji, w której obecnie nie wyróżnia się żadnych podgatunków w obrębie Scolopendra subspinipes.
Opis morfologiczny
Gatunek ten charakteryzuje się dużą zmiennością rozmiarów oraz ubarwienia. Według Attemsa, Scolopendra subspinipes osiąga długość ciała do 15 cm, podczas gdy inne źródła wskazują na wymiary dochodzące nawet do 20 cm, a niektóre osobniki mogą przekraczać 27 cm. Głowa tego parecznika jest pozbawiona przedniej bruzdy poprzecznej (sulcus transversalis), a czułki składają się zazwyczaj z 18 lub 19 członów, choć zdarzają się przypadki z ich większą liczbą.
Na tułowiu znajdują się charakterystyczne bruzdy paramedialne na sternitach od drugiego do dziewiętnastego, a tergity posiadają obrzeżenia od piątego do szesnastego segmentu. Wyrostki koksopleuralne występują w liczbie od jednego do trzech, co również może różnić się między poszczególnymi osobnikami. Ponadto, odnóża kroczne są wyposażone w dodatkowe ostrogi, a dwudziesta para kończyn zwykle ma ostrogi stóp.
Występowanie i ekologia
Pierwotnie Scolopendra subspinipes występowała jedynie w rejonach tropikalnych i subtropikalnych Azji, jednak ze względu na działalność człowieka oraz transport międzynarodowy gatunek ten został zawleczony do różnych części świata. Obecnie można go spotkać w takich krajach jak Indonezja, Malezja, Tajlandia czy Wietnam, a także na Filipinach i w Japonii. Zasięg występowania obejmuje również obszary Afryki, takie jak Madagaskar czy Seszele oraz różne wyspy Pacyfiku i Karaibów.
Gatunek ten preferuje wilgotne środowiska naturalne i często można go znaleźć w lasach tropikalnych oraz subtropikalnych. Jako drapieżnik żywi się głównie owadami oraz innymi małymi bezkręgowcami.
Jad i jego działanie
Scolopendra subspinipes jest znana ze swojego jadu, który może być niebezpieczny dla ludzi. Badania wykazały, że LD50 (dawka śmiertelna dla 50% myszy) wynosi 60 mg domięśniowo i 2,35 mg dożylnie. Objawy ukąszenia u ludzi zazwyczaj mają charakter miejscowy i obejmują ból, zaczerwienienie oraz obrzęk skóry wokół miejsca ukąszenia. W rzadkich przypadkach mogą wystąpić poważniejsze reakcje alergiczne lub martwica tkanek.
Znany jest tylko jeden potwierdzony przypadek śmiertelny związany z ukąszeniem Scolopendra subspinipes – dotyczył on siedmiolatki ukąszonej w głowę na Filipinach. Mimo potencjalnie niebezpiecznych skutków działania jadu tego gatunku, większość ukąszeń kończy się jedynie nieprzyjemnymi objawami lokalnymi.
Hodowla w terrarystyce
Scolopendra subspinipes cieszy się dużym zainteresowaniem wśród entuzjastów terrarystyki ze względu na swoją zmienność ubarwienia oraz ciekawe zachowanie. W hodowli zaleca się utrzymywanie odpowiednich warunków środowiskowych – wilgotności od 60% do 85% oraz temperatury od 22 do 28°C z nocnymi spadkami do około 18-22°C. Jako podłoże najlepiej sprawdza się torf odkwaszony lub kokosowy zmieszany z piaskiem o głębokości około 10 cm.
Podczas hodowli istotne jest regularne usuwanie niezjedzonego pokarmu oraz zapewnienie samicom odpowiednich warunków do rozrodu – młode rodzą po około 2-3 miesiącach od zaplemnienia i wymagają opieki matczynej przez pewien czas. Po tym okresie należy je rozdzielić ze względu na ryzyko kanibalizmu typowe dla tego gatunku.
Ze względu na swoją szybkość oraz agresywne zachowanie nie zaleca się bezpośredniego kontaktu z tymi zwierzętami rękami.
Zakończenie
Scolopendra subspinipes to fascynujący gatunek parecznika o bogatej historii taksonomicznej oraz szerokim zasięgu występowania. Dzięki swojej zmienności morfologicznej i atrakcyjnemu wyglądowi stał się ulubieńcem wielu miłośników terrar
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).