Wstęp
„Baśń o myśli ostatniej” to powieść autorstwa Edgara Hilsenratha, która ukazała się w 1989 roku. Książka ta, mimo że osadzona w kontekście historycznych traum, wykracza poza ramy typowej literatury obozowej, łącząc w sobie elementy baśniowe z dramatycznymi wydarzeniami związanymi z ludobójstwem Ormian. Hilsenrath, wcześniej znany ze swoich dzieł dotyczących Holokaustu, postanowił tym razem skupić się na innej, ale równie tragicznej historii. W artykule tym przyjrzymy się historii powstawania „Baśni”, jej fabule oraz znaczeniu w kontekście literackim i społecznym.
Historia powstania powieści
Edgar Hilsenrath, pisząc „Baśń o myśli ostatniej”, miał na swoim koncie już dwie opublikowane powieści: „Noc” oraz „Nazista i fryzjer”. Po tych doświadczeniach artystycznych autor nie zamierzał pisać kolejnej książki o Holokauście. Zaintrygowany historią Ormian, postanowił zbadać tę tematykę głębiej. W ramach przygotowań do napisania powieści Hilsenrath udał się do San Francisco, gdzie stał się członkiem honorowym Stowarzyszenia Pisarzy Ormiańskich. Dzięki temu mógł poznać nie tylko historię narodu ormiańskiego, ale również jego kulturę oraz literackie tradycje.
Książka została wydana w Niemczech w 1989 roku, a w Polsce jej publikacja miała miejsce dopiero w 2005 roku za sprawą Wydawnictwa Książnica. Tłumaczenie powieści przygotował Ryszard Wojnakowski. Od momentu swojego debiutu „Baśń o myśli ostatniej” zdobyła uznanie zarówno krytyków, jak i czytelników, co potwierdzają liczne nagrody literackie, jakie otrzymał Hilsenrath.
Fabuła powieści
Fabuła „Baśni o myśli ostatniej” skupia się na losach Wartana Chadisjana, Ormianina z anatolijskiej wioski. Opowieść rozpoczyna się od tragicznego wydarzenia – śmierci syna Wartana, Towmy. W tym momencie do akcji wkracza meddach, który opowiada baśń o ostatniej myśli, jednocześnie przenosząc Wartana w czasie i przestrzeni. W trakcie tej podróży Wartan odkrywa losy swojego ojca, który został uwięziony przez Turków.
W pewnym momencie Wartanowi udaje się uciec dzięki interwencji Kurdów, którzy atakują eskortę przewożącą go na stację. Chociaż zostaje uwolniony przez kurdyjskiego przywódcę, jego radość jest krótka – po powrocie do rodzinnej wioski odkrywa, że została ona zniszczona, a jego rodzina została wysiedlona. Z pomocą zielarki postanawia odnaleźć swoją żonę i syna, co staje się dla niego obsesją. Podczas poszukiwań odkrywa tragiczne losy swojego narodu.
Odkrywanie prawdy o narodzie ormiańskim
W miarę jak fabuła rozwija się, Wartan poznaje nie tylko własne tragedie osobiste, ale także historię całego narodu ormiańskiego. Hilsenrath przedstawia czytelnikowi dramatyczne wydarzenia związane z ludobójstwem Ormian i ich konsekwencjami dla społeczności ormiańskiej. Autor korzysta z narracji baśniowej jako narzędzia do ukazania głębokiego bólu i straty, które dotknęły ten naród.
W momencie gdy Wartan zdaje sobie sprawę z niemożności odnalezienia swojej rodziny, podejmuje decyzję o odejściu od tej niepewności. Jego dalsze losy prowadzą go do Armii Czerwonej i przez Syberię do Szwajcarii. Tam jednak czeka go kolejna tragedia – w wyniku splotu okoliczności zostaje aresztowany podczas łapanki i trafia do Auschwitz. Hilsenrath kończy swoją opowieść tragicznie – Wartan ginie w komorze gazowej.
Znaczenie powieści
Powieść „Baśń o myśli ostatniej” ma ogromne znaczenie nie tylko jako dzieło literackie, ale także jako ważny głos w dyskusji na temat pamięci historycznej i traumy narodowej. Hilsenrath poprzez swoją narrację pokazuje jak historia kształtuje tożsamość jednostki oraz całych narodów. Powieść ta staje się również głosem Ormian w kontekście ich walki o uznanie ludobójstwa oraz prawdę historyczną.
Dzięki połączeniu elementów baśniowych oraz realistycznych Hilsenrath tworzy dzieło wielowarstwowe i refleksyjne. Jego styl pisania jest pełen symboliki oraz emocji, co sprawia, że czytelnik może głęboko współodczuwać z bohaterem oraz jego losem.
Nagrody i uznanie
„Baśń o myśli ostatniej” została doceniona zarówno przez krytyków literackich jak i czytelników na całym świecie. Autor otrzymał liczne nagrody za swoje osiągnięcia literackie: Nagrodę Alfreda Döblina w 1989 roku oraz Lion Feuchtwanger Prize w 2004 roku. Dodatkowo w 2006 roku Hilsenrath został uhonorowany Nagrodą Prezydenta Republiki Armenii oraz tytułem doktora honoris causa Państwowego Uniwersytetu w Erywaniu.
Zakończenie
Powieść Edgara Hilsenratha „Baśń o myśli ostatniej” to ważne dzieło literackie poruszające skomplikowane tematy związane z historią Ormian oraz ich walką o przetrwanie i uznanie ich cierpień. Dzięki unikalnej narracji łączącej elementy baśniowe z dramatycznymi wydarzeniami historycznymi, autor stworzył dzieło pełne emocji i refleksji nad ludzkim losem. Książka ta pozostaje aktualna także dzisiaj i stanowi istotny głos w debatach nad pamięcią historyczną oraz przebaczeniem.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).